سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم اسلامی و انسانی دانشگاهها پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی 2676-7503 27 52 2023 09 21 grammatical complexity in scientific language: a comparison of complex clause in research articles of humanities and science پیچیدگی دستوری در زبان علم: مقایسۀ بند‎های مرکب در مقالات علمی‎پژوهشی رشتۀ علوم انسانی و علوم پایه؛ رویکردی نقش‎گرا 199 222 708884 10.30487/rwab.2023.562115.1530 FA محسن نوبخت استادیار،گروه مطالعات زبانی، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، سمت Journal Article 2022 09 14 نگارش دانشگاهی یکی از ژانرهای مکتوب است که می‎تواند انواع مختلفی داشته‎باشد: کتاب درسی، مقالات پژوهشی، پایان‎نامه‎های دانشگاهی و ... . هدف مقالۀ حاضر مقایسۀ ساختار زبانی در سیاق مقالات علمی‎پژوهشی در رشته‎های علوم انسانی و علوم پایه است. از دیرباز این فرض مطرح بوده که دانشجوها و اساتید رشته‎های فنی و علوم پایه ذهن پیچیده‎تری نسبت به همتایان خود در علوم انسانی دارند. مقالۀ حاضر قصد دارد این فرض سنتی را با بررسی ساختار زبانی این دو گروه در سطح مقالات علمی پژوهشی بسنجد تا روشن شود که آیا این ذهن پیچیده در زبان هم نمود می‎یابد؟ بدین منظور، سی چکیده از مقالۀ علمی‎پژوهشی رشته‎های روان‎شناسی، زبان‎شناسی و جامعه‎شناسی (در مجموع 90 چکیده) مورد بررسی قرار می‎گیرد و ساختار بندهای مرکب آن‎ها با سی چکیده از مقاله‎های پژوهشی رشته‎های فیزیک، شیمی و زیست‎شناسی (در مجموع 90 چکیده) مقایسه شد. رویکرد مورداستفاده در مقالۀ حاضر، دستور نقش‎گرای نظام‎مند هلیدی است و بندهای مرکب از منظر دستور نقش‏گرای هلیدی مورد تحلیل قرار گرفتند. روش پژوهش حاضر، رویکرد کمّی است. یافته‎ها حاکی از آن است که گروه علوم انسانی بیش از گروه علوم پایه از بندهای مرکب استفاده کرده است. در میان گروه علوم انسانی هم، به ترتیب گروه جامعه‏شناسی بیش از زبان‏شناسی و گروه زبان‏شناسی بیش از روان شناسی از بندهای مرکب در نگارش خود بهره برده‏است. در گروه علوم پایه هم گروه زیست‏شناسی بیش از دو گروه دیگر بندهای مرکب را در نگارش خود به کار برده‏است. نگارش دانشگاهی یکی از سیاق‎های زبان علم است که می‎تواند انواع مختلفی داشته‎ باشد: کتاب درسی، مقالات پژوهشی، پایان‎نامه‎های دانشگاهی و ... . هدف مقالۀ حاضر مقایسۀ ساختار زبانی در سیاق مقالات علمی­ ‎پژوهشی در رشته‎های علوم انسانی و علوم پایه است. بدین منظور، سی چکیده از مقالۀ علمی­ ‎پژوهشی رشته‎های روان‎شناسی، زبان‎شناسی و جامعه‎شناسی (در مجموع 90 چکیده) بررسی و ساختار بندهای مرکب آن‎ها با سی چکیده از مقاله‎های پژوهشی رشته‎های فیزیک، شیمی و زیست‎شناسی (در مجموع 90 چکیده) مقایسه شد. رویکرد مورد استفاده در مقالۀ حاضر، دستور نقش‎گرای نظام‎مند هلیدی است و بندهای مرکب از این منظر تحلیل شدند. روش پژوهش حاضر، کمّی است. داده‌های پژوهش با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شده است. برای تحلیل داده‌ها از روش اماری آنوا (ANOVA) و برای نرمال بودن داده‌ها از آزمون کولمرگروف­ ‎اسمیرنوف استفاده شد. یافته‎ها حاکی از آن است که گروه علوم انسانی بیش از گروه علوم پایه از بندهای مرکب استفاده کرده است. در میان گروه علوم انسانی هم، به ترتیب گروه جامعه‏شناسی بیش از زبان‏شناسی و گروه زبان‏شناسی بیش از روان‌شناسی از بندهای مرکب در نگارش خود بهره برده ‏است. در گروه علوم پایه هم گروه زیست‏شناسی بیش از دو گروه دیگر بندهای مرکب را در نگارش خود به کار برده ‏است، اما در کل این تفاوت در خود گروه‏ها معنادار نبود. تفاوت توزیع بندهای مرکب در دو گروه را می‎توان در نگاه کلی به تفاوت‎های سبکی هر کدام از آن‎ها نسبت داد. از سوی دیگر، نگارش دانشگاهی در رشته‎های علوم انسانی بیشتر موضوع درک و انسجام متن و گفتمان را لحاظ می‎کند تا رشته‎های علوم پایه. و در نهایت، رشته‎های علوم انسانی تمایل بیشتری به استفاده از ابزارهای استدلال منطقی در نگارش خود دارند تا رشته‎های علوم پایه. https://jut.samt.ac.ir/article_708884_b2ed1fcf2dbc3a4302d06c3aeec4493d.pdf