سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم اسلامی و انسانی دانشگاهها پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی 2676-7503 29 56 2025 08 23 Artificial Intelligence as Subject, Object, and Medium: A Critical Reading of AI's Literary Applications in the Novel "Service Model" and Its Implications for Humanities هوش مصنوعی به مثابه سوژه، ابژه و رسانه: خوانشی انتقادی از کاربست‌های ادبی هوش مصنوعی در رمان «سرویس مدل» و پیامدهای آن برای علوم انسانی 277 300 735420 10.30487/rwab.2026.2081564.1675 FA شادی فروتنیان دانش آموخته دکتری آموزش زبان انگلیسی، دانشگاه تهران 0000-0003-0232-7018 بهزاد پورقریب دانشیار زبان و ادبیات انگلیسی، گروه مترجمی زبان انگلیسی، دانشگاه مازندران،بابلسر، ایران 0000-0002-6162-7312 Journal Article 2025 05 20 This paper examines Adrian Tchaikovsky’s “Service Model” through a critical-interpretive lens, focusing on artificial intelligence, which is depicted in three main forms as the narrator, as the subject of analysis, and as a symbol for machine creativity. Drawing on posthumanism and digital humanities, the study argues that this novel is more than standard science fiction—it’s a self-reflexive, progressive piece that acknowledges and addresses the current challenges facing the applied humanities, including language instruction, textbook creation, and literary criticism, all of which are disrupted by emerging technologies. What’s especially notable is the three-tiered framework that this paper proposes for interpreting tech-centered literature. First, there’s the robot “Uncharles,” who stands in for writers and teachers searching for meaning in a world dominated by algorithms. Second, the book’s setting itself serves as a pointed critique of education systems fixated on efficiency and metrics. Third, the narrative structure itself introduces new perspectives on creativity, the evaluation of writing, and the act of producing texts in an age when AI is in play. On a practical level, this reading calls for a reassessment of how universities design textbooks, teach writing, and foster digital literacy. It suggests that the humanities shouldn’t isolate themselves from technological advancements. Rather, they should engage with them, drawing on their distinct strengths—critical analysis, ethical judgment, and the sort of nuanced interpretation that machines can’t fully replicate. Ultimately, this article demonstrates that literary fiction does more than entertain—it’s a vital resource for guiding the evolution of the humanities. این مقاله با هدف بررسی سه‌گانهٔ نقش هوش مصنوعی به‌عنوان سوژه (راوی)، ابژه (موضوع نقد) و رسانه (بازنمایی خلاقیت ماشینی) در رمان «سرویس مدل» اثر آدریان چایکوفسکی، به روش تحلیل تفسیری-انتقادی انجام شده است. در این تحلیل، با اتکا به چارچوب‌های نظری پساانسان‌گرایی و علوم انسانی دیجیتال، استدلال می‌شود که این رمان فراتر از یک داستان علمی-تخیلی، متنی خودارجاع و آینده‌نگر است که بحران‌های محتوایی و روش‌شناختی علوم انسانی کاربردی—به‌ویژه در حیطه‌های آموزش زبان، تدوین کتاب‌های درسی و نقد ادبی—را پیش‌بینی و بازتاب می‌دهد. دستاورد اصلی این پژوهش ارائهٔ الگوی سه‌سطحیِ تعامل انتقادی با متن ادبیِ معطوف به فناوری است که از طریق آن می‌توان شخصیت ربات «آنچارلز» را به‌مثابهٔ استعاره‌ای از مؤلف/معلم در جستجوی معنا در عصر الگوریتم‌ها تحلیل کرد، جهان داستان را به‌عنوان نقدی بر نظام‌های آموزشی کارکردگرا و کمّی‌محور خوانش نمود، و فرم روایی رمان را چارچوبی برای بازاندیشی دربارهٔ ماهیت خلاقیت، ارزیابی و تولید متن در دوران هم‌زیستی با هوش مصنوعی به‌کار برد. پیامد عملی این تحلیل، تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های تدوین کتاب‌های دانشگاهی، روش‌های آموزش نگارش و پرورش سواد فناورانه انتقادی است، به‌گونه‌ای که علوم انسانی نه در تقابل، بلکه در تعاملی آگاهانه با فناوری، به تقویت شایستگی‌های منحصربه‌فرد انسانی—از جمله تفکر انتقادی، قضاوت اخلاقی و خلاقیت تفسیری—بپردازد. در نهایت، مقاله نشان می‌دهد که ادبیات داستانی می‌تواند به ابزاری راهبردی برای آینده‌پژوهی آموزشی و طراحی مداخلات کیفی در حوزهٔ تحقیق و توسعهٔ علوم انسانی تبدیل شود. https://jut.samt.ac.ir/article_735420_dd4a1d9416392160c16df68fa4ec591e.pdf