پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی

پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی

الگوی مؤلفه های تربیت ارزشی- اخلاقی در کتب و برنامه های درسی آموزش عالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
میثم غلام پور 1
محمد محمودی بورنگ 2
سیده مریم حسینی لرگانی 3
1 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران (نویسنده مسئول)
2 دکتری مطالعات برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
3 دانشیار گروه نوآوری آموزشی و برنامه درسی، مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، تهران، ایران
10.30487/rwab.2025.2055432.1646
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی تربیت ارزشی-اخلاقی در کتب و برنامه‌های درسی آموزش عالی است. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و روش آن سنتز پژوهی است. جامعه پژوهش کلیه مقالاتی هستند(59مقاله) که از سال 1398 تا 1403 شمسی و 2014 تا 2025 میلادی در مورد مؤلفه‌های تربیت ارزشی-اخلاقی در کتب و برنامه‌های درسی آموزش عالی ارائه شده‌اند. نمونه پژوهش 32 مقاله است که این تعداد بر اساس پایش موضوعی، اشباع نظری داده‌ها و به صورت هدفمند انتخاب شده‌اند. داده‌های پژوهش از تحلیل کیفی مقالات مورد مطالعه، گردآوری شده‌اند. با تجزیه و تحلیل داده‌ها، ابعاد تربیت سیاسی در کتب دانشگاهی در 5 بُعد، 17 عامل و 78 مقوله شامل بُعد اهداف (مشتمل بر محورهایی چون اهداف غایی، واسطه‌ای و آموزشی)، بُعد محتوای کتب (مشتمل بر مؤلفه‌های اصول گزینش محتوا، ویژگی‌های محتوا، سازماندهی محتوا و اشاعه مناسب)، بُعد رویکردهای اشاعه (مشتمل بر مؤلفه‌های ایجابی، اصلاحی، مستقیم و غیر مستقیم)؛ مجریان برنامه‌های درسی (مشتمل بر محورهایی چون تخصص حرفه‌ای، مهارت حرفه‌ای، تعهد، ویژگی‌های شخصیتی) و بُعد ارزشیابی (مشتمل بر ویژگی‌هایی چون معیارها و رویکردهای ارزشیابی) طبقه بندی شدند. نتایج نشان داد تربیت ارزشی-اخلاقی دانشجویان دارای ابعاد مختلفی است که تنها توجه به یک بُعد آن در کتب دانشگاهی و برنامه‌های درسی کارساز نیست. از این رو تلفیق و در نظر گرفتن سایر ابعاد منجر به بهبود فرآیند ارزشی- اخلاقی دانشجویان می‌شود.
کلیدواژه‌ها
تربیت ارزشی
تربیت اخلاقی
کتب دانشگاهی
برنامه درسی
سنتزپژوهی

موضوعات

عنوان مقاله English

The model of value-moral education components in higher education textbooks and curriculum

نویسندگان English

Meysam Gholampour 1
Mohammad Akbari Boorang 2
Seyyed Maryam Hosseini Largani 3
1 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran (Corresponding Author)
2 PhD in Curriculum Studies, University of Birjand, Birjand, Iran
3 Associate Professor, Department of Educational Innovation and Curriculum, Higher Education Research and Planning Institute, Tehran, Iran.
چکیده English

The aim of the present study is to investigate moral-value education in higher education textbooks and curricula. The approach of the present study is qualitative and its method is synthesis research. The research population is all articles (59 articles) that have been presented from 1398 to 1403 AH and 2014 to 2025 AD on the components of moral-value education in higher education textbooks and curricula. The research sample is 32 articles, which were selected purposefully based on thematic monitoring, theoretical saturation of data. The research data were collected from the qualitative analysis of the articles studied. By analyzing the data, the dimensions of political education in university textbooks were classified into 5 dimensions, 17 factors, and 78 categories, including the dimension of goals (including axes such as ultimate, intermediate, and educational goals), the dimension of book content (including components such as principles of content selection, content characteristics, content organization, and appropriate dissemination), the dimension of dissemination approaches (including positive, corrective, direct, and indirect components); curriculum implementers (including axes such as professional expertise, professional skills, commitment, and personality traits), and the dimension of evaluation (including characteristics such as evaluation criteria and approaches). The results showed that students' value-moral education has various dimensions, and paying attention to only one dimension in university textbooks and curricula is not effective. Therefore, integrating and considering other dimensions leads to improving the value-moral process of students.

کلیدواژه‌ها English

Value education
moral education
academic books
curriculum
synthesis study
ارنشتاین و هاکینز ملکی، صغری و مهرمحمدی، محمود (1396). «روایت‏نگاری ابزار تأمل و بالندگی حرفه‏ای: تجربۀ دانشجوـ‏معلمان در کارورزی». نظریه و عمل، 5(10)، 127ـ154.
افکاری، فرشته (1393). نقد و بررسی رویکردهای تربیت اخلاقی در دوره ابتدایی در کتاب‏های درسی بخوانیم، بنویسیم، قرآن، هدیه‏های آسمانی، تعلیمات اجتماعی و طراحی الگوی برنامۀ درسی (رسالۀ دکتری، تهران). دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
جمعی از مؤلفان سمت (1402). کتاب درسی و دانشگاهی: ویژگی‌ها و استانداردها. تهران: انتشارات دانشگاه تهران
حاجی‏زاده، فرشته؛ آتشک، محمد (1394). «تحلیل محتوای کتاب آموزش مهارت‏هایی برای زندگی بر اساس اصول انتخاب محتوا و ارائۀ راهکارهای اصلاحی از منظر صاحب‌نظران برنامه‏ریزی درسی». فصلنامۀ پژوهش در برنامه‏ریزی درسی، 12(2)، 123ـ134.
عباسی، ذکیا، ملکی، حسن و بهشتی، سعید (1398). «طراحی الگوی تربیت اخلاقی در آموزش عالی بر مبنای آموزه‏های اخلاقی قرآن کریم از دیدگاه تفسیر المیزان براساس روش داده‏بنیاد». اندیشۀ نوین تربیتی، 15(2)، 99ـ123.
غلام‏پور، میثم، پورشافعی، هادی، فراستخواه، مقصود و آیتی، محسن (1399). «تبیین مؤلفه‏های تربیت اخلاقی دانشجو‏ـ‏معلمان بر اساس اسناد بالادستی دانشگاه فرهنگیان». اخلاق در علوم و فناوری، 15(4)، 86ـ95.
غلام‏پور، میثم، پورشافعی، هادی، فراستخواه، مقصود و آیتی، محسن (1399). «اقدامات جاری در تربیت اخلاقی دانشجوـ‌معلمان دانشگاه ارائۀ یک الگو با رویکرد نظریۀ داده‏بنیاد». نظریه و عمل در برنامۀ درسی، 8(16)، 267ـ300.
غلامزاده، فاطمه، اکبری بورنگ، محمد و آیتی، محسن (1401). «تبیین ویژگی برنامۀ ‏درسی آموزش ارزش‏ها». تربیت اسلامی، 17(40)، 75ـ92.
فتحی واجارگاه، کوروش (1402). اصول و مفاهیم اساسی برنامه‌ریزی درسی. تهران: علم استادان.
کیانی سلمی، نرگس، نوری، علی، اعتمادی‏زاده، هدایت الله (1403). «نقش ایدئولوژی برنامه‏درسی در جهت‏دهی ارزش‏ها، اهداف و روش‏های تعلیم و تربیت». مطالعات برنامۀ ‏درسی ایران، 19 (73)، 129ـ150.
مرادی دولیسکانی مرتضی، میرشاه جعفری سیدابراهیم، نیستانی محمدرضا (۱۳۹۹). «تحلیل نوع و میزان تأثیرگذاری نقش‌آفرینانِ برنامۀ درسی در کمیتۀ برنامه‌ریزی درسی دانشگاه‌های ایران: نگاهی آسیب‌شناسانه به وضع موجود». نظریه و عمل در برنامۀ درسی، ۸ (۱۶)، ۱۵۴ـ۱۱۹
ملکی، حسن (1395). برنامه‏ریزی درسی (راهنمای عمل). ویراست دوم، چاپ بیست و دوم، مشهد: پیام اندیشه.
مهرمحمدی، محمود (1402). برنامۀ درسی نظرگاه‏ها و چشم‏اندازها. انتشارات رشد: تهران.
الن لپیونکا، مری (1398). نحوۀ نگارش و تهیۀ کتاب درسی دانشگاهی. ترجمۀ مریم جابر، مجید خیام دار، علی اصغر رستمی، زهرا ابوالحسنی چیمه، ملیحه صابری نجف آباد و همکاران. تهران: سمت.
Adam, Heribert, Moodley, Kogila (2013). Xenophobia, Citizenship and Identity in SouthAfrica. African Sun Media, Political Science.
Adylbek Kyzy, G., Chaldanbaeva, A., Isakova, C., & Asipova, N. (2024). Pedagogical conditions and model of technology for improving the effectiveness of the educational process at higher education institutions Scientific Herald of Uzhhorod University. Series Physics, 55(9), 1833ـ1842.
Akcamete, G., Kayhan, N. & Yildirim, A. E. S. (2017). Scale of professional ethics for individuals working in the field of special education: validity and reliability study. Cypriot Journal of Educational Science, 12(4), 202ـ217.
AlـHothali, H. M. (2018). Ethics of the Teaching Profession among Secondary School Teachers from School Leaders  Perspective in Riyadh. International Education Studies, 11(9), 47ـ63.
Althof W, Berkowitz MW.(2006). Moral education and character education: their relationship and roles in citizenship education. Journal of Moral Education; 35(4): 495ـ518.
Apple, M.W. (2014). Official Knowledge. New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203814383 .
Ashraf, H., Kafi, Z. & Saeedan, A. (2018). A Correlational Study: Code of Ethics in testing and EFL Instructors' Professional Behavior. International Journal of Instruction, 11(1), 283ـ294.
Biddulph, M., Lambert, D., Balderstone, D. (2015). Learning to Teach Geography in the Secondary School. London: Routledge.
Boon, H., Maxwell, B. (2016). Ethics Education in Australian Preservice Teacher Programs: A Hidden Imperative?. Australian Journal of Teacher Education, 41(5), 1ـ20.
Budiarti, E., & Bustomi, A. A. (2024). Curriculum Design Enlightening Parenting: A New Approach in Islamic Primary Education in Indonesia. JPCIS: Journal of Pergunu and Contemporary Islamic Studies, 1(1), 1–21.
Chowdhury, P (2024). Relevance of Value Education in Higher Educatio Today. International Journal of Science and Research (IJSR), 13(7), 631ـ634.
 Eryong, X., & Li, J. (2021). What is the ultimate education task in China? Exploring “strengthen moral education for cultivating people” (“Li De Shu Ren”). Educational Philosophy and Theory, 53(2), 128ـ139.
Espinosa, F,E. & González, J.L. (2023). Virtues and values education in schools: a study in an international sample. Journal of Beliefs & Values, 45(1), 69ـ85.
Fuchs, E., & Bock, A. (2018). The Palgrave Handbook of Textbook Studies. New York: Palgrave Macmillan US. DOI:10.1057/978ـ1ـ137ـ53142ـ1
Gandhi, M.M (2014) .Value Orientation in Higher Educationـ Challenges and Role of Universities and Colleges: Retrospect and Future Options. International Journal of Education and Psychological Research (IJEPR), 3(1), 21ـ45.
Hidayat, O., & Balakrishna, V. (2024). Developing Moral Education Through Service Learning: Indonesia Higher Education Context. Asian Journal of University Education (AJUE), 20(2), 272ـ286.
 Ibrahim, M., Islam, Sh., Zohriah, O., Azid, M. (2024).  Addressing contemporary ethical and moral issues through islamic education. Islamic Studies, 1(1), 211ـ235.
Izgar, G (2019). A Study of Religious Education Course Books in Terms of Values Education: The Case of Turkey. Journal of Education and eـLearning Research, 6(1), 10ـ16.
Jarrar, A (2014). Moral Values Education in Terms of Graduate University Students' Perspectives: A Jordanian Sample. International Education Studies, 6(2), 135ـ147.
Konstańczak S. (2016). Concepts of moral education in Poland. Ethics & Bioethics; 6(1ـ2): 59ـ68.
Kristjánsson, K. (2025). Richard Pring’s View of Education as a Moral Practice.  British Journal of Educational Studies, 7(1), 21ـ36.
Liu, T., Ru, B., Zhang, Y. (2022). The Design of a Moral Education Evaluation System for College Students Based on a Deep Learning Model. Scientific Programming, 10(2), 1ـ10.
Lubis, M & Ariansyah, F. (2024). The Use of Deep Learning to Improve Teaching and Learning in Islamic Schools. Journal of Pergunu and Contemporary Islamic Studies, 1(1), 170ـ193.
Maxwell, B., & Schwimmer, M. (2016). Seeking the elusive ethical base of teacher professionalism in Canadian codes of ethics. Teaching and Teacher Education, 59, 468ـ480
Mulasi, S & Saputra, F. (2024). The Role of Higher Education in Building Religious Tolerance: A Study on the Implementation of Moderation Attitudes among Aceh’s State Islamic Religious Higher Education Institution Students. Alـishlah: Jurnal Pendidikan, 16(2), 1864ـ1876.
Ngang, T. K,. Chan, T. (2015.) The Importance of Ethics, Moral and Professional Skills of NoviceTeachers. 6th World conference on Psychology Counseling and Guidance, 14 – 16
PeledـElhanan, N. (2012). Palestine in Israeli School Books: Ideology and Propaganda in Education. New York: I.B. Tauris.
Saxena, V., Nigam, Sh., Banwe, D.K(2024). A Study on the Importance of Value Based Education to Modern Needs in Higher Education Institutions. International Journal for Multidisciplinary Research (IJFMR), 6(4), 1ـ7.
Shah, E. (2018). Professional Ethics and Values Education in Higher Educatio. International Journal of Social Impact, 3(4), 55ـ61.
Shi, L., Chen, L., Gong, R. (2023). CivicـMoral Education Research in China (1992–2022): A Scoping Review. Behavioral Sciences, 5(13), 124ـ139.
Silay, N (2019). Values Education and Religion. the Journal of Academic Social Sciences, 7(95), 224ـ231.
Suciati, I., Idrus, I., Hajerina, H., Taha, N., Wahyuni, D. (2023). Character and moral education based learning in students’ character development. International Journal of Evaluation and Research in Education (IJERE), 12(3), 1185ـ1194.
Topdar, S. (2015). Empire, Education and Indigenous Childhoods: NineteenthـCentury Missionary Infant Schools in Three British Colonies ed. by Helen May, Baljit Kaur, and Larry Prochner. The Journal of the History of Childhood and Youth, 8 (2), 321ـ323.
Usman, M., Madania, I., Ratna, R.D., Nur Kholis, M.M (2024).  Fostering Islamic Personality Students through The Role of Islamic Religious Education Teachers. Progressive Islamic Education, 3(1), 20ـ35.
Viorelia, L., Liliana, C., Tamarea, M., Larisa, C. (2025). The place of social and moral values in the high school curriculum from the Republic of Moldova. Jurnal Ilmiah Ilmu Terapan Universitas Jambi, 9(7), 87ـ103. https://Doi.org/10.22437/jiituj.v9i1.38082
Wong, M. (2023). University students’ perceptions of learning of moral education: a response to lifelong moral education in higher education. Teaching in Higher Education, 28(3), 654ـ671.
Zhaolin, j. (2017).  Teacher Conduct: A Survey on Professional Ethics among Chinese Kindergarten Teachers. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 16(9), 98ـ113.