پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی

پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی

پیچیدگی دستوری در زبان علم: مقایسۀ بند‎های مرکب در مقالات علمی‎پژوهشی رشتۀ علوم انسانی و علوم پایه؛ رویکردی نقش‎گرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار،گروه مطالعات زبانی، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، سمت
چکیده
نگارش دانشگاهی یکی از سیاق‎های زبان علم است که می‎تواند انواع مختلفی داشته‎ باشد: کتاب درسی، مقالات پژوهشی، پایان‎نامه‎های دانشگاهی و ... . هدف مقالۀ حاضر مقایسۀ ساختار زبانی در سیاق مقالات علمی­ ‎پژوهشی در رشته‎های علوم انسانی و علوم پایه است. بدین منظور، سی چکیده از مقالۀ علمی­ ‎پژوهشی رشته‎های روان‎شناسی، زبان‎شناسی و جامعه‎شناسی (در مجموع 90 چکیده) بررسی و ساختار بندهای مرکب آن‎ها با سی چکیده از مقاله‎های پژوهشی رشته‎های فیزیک، شیمی و زیست‎شناسی (در مجموع 90 چکیده) مقایسه شد. رویکرد مورد استفاده در مقالۀ حاضر، دستور نقش‎گرای نظام‎مند هلیدی است و بندهای مرکب از این منظر تحلیل شدند. روش پژوهش حاضر، کمّی است. داده‌های پژوهش با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شده است. برای تحلیل داده‌ها از روش اماری آنوا (ANOVA) و برای نرمال بودن داده‌ها از آزمون کولمرگروف­ ‎اسمیرنوف استفاده شد. یافته‎ها حاکی از آن است که گروه علوم انسانی بیش از گروه علوم پایه از بندهای مرکب استفاده کرده است. در میان گروه علوم انسانی هم، به ترتیب گروه جامعه‏شناسی بیش از زبان‏شناسی و گروه زبان‏شناسی بیش از روان‌شناسی از بندهای مرکب در نگارش خود بهره برده ‏است. در گروه علوم پایه هم گروه زیست‏شناسی بیش از دو گروه دیگر بندهای مرکب را در نگارش خود به کار برده ‏است، اما در کل این تفاوت در خود گروه‏ها معنادار نبود. تفاوت توزیع بندهای مرکب در دو گروه را می‎توان در نگاه کلی به تفاوت‎های سبکی هر کدام از آن‎ها نسبت داد. از سوی دیگر، نگارش دانشگاهی در رشته‎های علوم انسانی بیشتر موضوع درک و انسجام متن و گفتمان را لحاظ می‎کند تا رشته‎های علوم پایه. و در نهایت، رشته‎های علوم انسانی تمایل بیشتری به استفاده از ابزارهای استدلال منطقی در نگارش خود دارند تا رشته‎های علوم پایه.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

grammatical complexity in scientific language: a comparison of complex clause in research articles of humanities and science

نویسنده English

mohseni nobaxt
چکیده English

نگارش دانشگاهی یکی از ژانرهای مکتوب است که می‎تواند انواع مختلفی داشته‎باشد: کتاب درسی، مقالات پژوهشی، پایان‎نامه‎های دانشگاهی و ... . هدف مقالۀ حاضر مقایسۀ ساختار زبانی در سیاق مقالات علمی‎پژوهشی در رشته‎های علوم انسانی و علوم پایه است. از دیرباز این فرض مطرح بوده که دانشجوها و اساتید رشته‎های فنی و علوم پایه ذهن پیچیده‎تری نسبت به همتایان خود در علوم انسانی دارند. مقالۀ حاضر قصد دارد این فرض سنتی را با بررسی ساختار زبانی این دو گروه در سطح مقالات علمی پژوهشی بسنجد تا روشن شود که آیا این ذهن پیچیده در زبان هم نمود می‎یابد؟ بدین منظور، سی چکیده از مقالۀ علمی‎پژوهشی رشته‎های روان‎شناسی، زبان‎شناسی و جامعه‎شناسی (در مجموع 90 چکیده) مورد بررسی قرار می‎گیرد و ساختار بندهای مرکب آن‎ها با سی چکیده از مقاله‎های پژوهشی رشته‎های فیزیک، شیمی و زیست‎شناسی (در مجموع 90 چکیده) مقایسه شد. رویکرد مورداستفاده در مقالۀ حاضر، دستور نقش‎گرای نظام‎مند هلیدی است و بندهای مرکب از منظر دستور نقش‏گرای هلیدی مورد تحلیل قرار گرفتند. روش پژوهش حاضر، رویکرد کمّی است. یافته‎ها حاکی از آن است که گروه علوم انسانی بیش از گروه علوم پایه از بندهای مرکب استفاده کرده است. در میان گروه علوم انسانی هم، به ترتیب گروه جامعه‏شناسی بیش از زبان‏شناسی و گروه زبان‏شناسی بیش از روان شناسی از بندهای مرکب در نگارش خود بهره برده‏است. در گروه علوم پایه هم گروه زیست‏شناسی بیش از دو گروه دیگر بندهای مرکب را در نگارش خود به کار برده‏است.

کلیدواژه‌ها English

scientific language
functional grammar
complex clause
logical metafunction
جاوید، هانیه (1393)، مقایسۀ گفتمان علمی و ادبی در چارچوب فرانقش اندیشگانی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، سمنان، دانشگاه سمنان.
چاوشی، مهسا (1390)،‌‌ کارکرد استعارۀ دستوری در زبان علم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
حاجی‏زاده، معصومه (1394)،‌‌ دگردیسی (تحول) زبان علمی فارسی: انتقال شفاف اطلاعات، پایان‏نامه دکتری زبان‏شناسی همگانی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
 حق‏شناس علی‏محمد (1372)، «در جست‏وجوی زبان علم»، زیرنظر علی کانی، مجموعه مقالات سمینار زبان فارسی و زبان علم، مرکز نشر دانشگاهی، 6­13.
رضویان، حسین و مبارکی، ساجده (1392)،‌‌ استعارۀ دستوری، شاخصی نو در تمایز زبان ادب و علم، فصلنامۀ علمی‏پژوهشی پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره سی و یکم، زمستان 1392 1­24.
زندی، بهمن، پورجوادی، علی، آرمیون، مریم (1384)،‌‌ ویژگی‏های زبان علم در کتاب‏های شیمی دورۀ متوسطه ایران، پیک نور، سال سوم، شماره چهارم، 37­48.
سمائی، سید مهدی (1382)،‌‌ یای نسبت در زبان علم و زبان عامیانه، نامۀ فرهنگستان سال هشتم شمارۀ دوم، 220­231.
شادکام، زهرا (1378)،‌‌ تجزیه‌وتحلیل گفتمان‎گونه مقالات علمی فارسی و مقایسه آن با گفتمان‎گونه مقالات ادبی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، شیراز، دانشگاه شیراز.
شریعت‏زاده، مولود (1388)،‌‌ بررسی نحو گونه‏های گفتاری و نوشتاری زبان علم فارسی بر مبنای فرانقش اندیشگانی هلیدی، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، تهران دانشگاه الزهرا.
شمیسا، سیروس (1372)، کلیات سبک‌شناسی، نشر فردوس، تهران.
کاظمی، فروغ (1393)،‌‌ ساخت آغازگری پایان‏بخشی در بندهای مرکب متون علمی فارسی بر پایۀ دستور نظام‏مند، زبان شناخت، بهار و تابستان 1393، شماره 9، 149­170.
مظفری، زهرا (1387)، مقایسۀ زبان علمی فارسی در دو رشتۀ زبان‎شناسی و حقوق بین‎الملل، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا.
 
Ansarifar, Ahmad, Shahriari, Hesamoddin, Pishghadam, reza (2017), Phrasal complexity in academic writing: A comparison of abstracts written by graduate students and expert writers in applied linguistics, in Journal of English for Academic Purposes, 31(1), 58-71.
Banks, David (2008), The Development of Scientific Writing: Linguistic Features and Historical Context, Equinox, London.
Biber, Douglas (2006), University Language, A Corpus Based Study of Spoken and Written Register, John Benjamin Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia.
Biber, Douglas and Gray, Bethany (2016), Grammatical Complexity in Academic English, Cambridge University Press.
Conrad, Susan & Biber, Douglas (2001), Variation in English: Multi-dimensional Studies. London, Longman.
Conrad, Susan (1996b), Investigating academic texts with corpus-based techniques: An example from biology. Linguistics and Education 8: 299–326.
Gray, Bethany (2015), Linguistic Variation in Research Article, John Benjamin Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia.
Gruber, David R. and Olman, Lynda C. (ed) (2020), The Rutledge Handbook of Language and Science, Rutledge. London and New York.
Halliday, M.A.K (2005), The Language of Science: Volume 5. Ed. Jonathan j. Webster, Continuum, London and New York.
Halliday, M.A.K. (1988), On the language of physical science. In Ghadessy, M. (ed.), Registers of written English. London, Pinter, 162–178.
Halliday, M.A.K. (2000–2009), Collected Works, volumes 1–10 (edited by J.J. Webster), London, Continuum.
Halliday, M.A.K. and Martin, J.R. (1993), Writing Science: Literacy And Discursive Power. London, Falmer Press.
Orwell, George (1946), Politics and the English language, Horizon, 13(76): 252-265.
Pinker, S. (2014), The Sense of Style: The Thinking Person's Guide to Writing in The 21st Century, Viking.
Reeves, Carol (2005), The Language of Science, Routledge, London.