پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی

پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی

نگاهی تاریخی نقادانه به برنامۀ درسی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی از جهت انطباق با نیازهای جامعه و اشتغال‌پذیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، زبان وادبیات فارسی، پژوهشکدة تحقیق و توسعة علوم انسانی (سمت)، تهران ، ایران.
چکیده
در این مقاله، برنامه‌های درسی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی از جهت انطباق با نیازهای جامعه و اشتغال‌پذیری، طی یکصدسال اخیر، بررسی شد. این بررسی با نخستین برنامۀ این رشته در دارالمعلمین مرکزی (1297خورشیدی) آغاز و با آخرین تغییرات آن (سال‌های آغازین 1390 خورشیدی) پایان می‌یابد. با توجه به مسئلۀ پژوهش و فرضیۀ آن، روش تحقیق تاریخی انتخاب شد. نتایج نشان داد که برنامۀ این رشته در آغاز خصیصه‌ای مأموریت‌محور (تربیت آموزگار و دبیر) داشت و در مؤسسه‌های دالمعلمین مرکزی، دارالمعلمین عالی و دانش‌سرای عالی با موفقیت اجرا می‌شد. دانش‌سرای عالی و استادان برجستۀ آن در سال 1317 به دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران پیوست و برنامۀ رشتۀ ادبیات نیز بی‌کم‌وکاست در این دانشکده اجرا شد. این برنامه بر اساس نیاز به پرورش آموزگار و دبیر در مدرسه‌های ایران تهیه شده بود و گرایش به متن‌خوانی و زبان عربی در آن مسلط بود. بررسی ما نشان داد که موفقیت این برنامه در جهت مأموریت آن و برجسته بودن استادانی که در تهیه و تدریس آن طی سال‌ها نقش داشتند، به‌اندازه‌ای بوده که موجب ممانعت از تغییراتی اساسی و مطابق ضرورت‌های جامعه در آن شده است. با مشخص شدن این مانع تاریخی، تغییراتی اساسی، به‌ویژه از مقطع کارشناسی برای این رشته، درجهت نیازهای جامعه و اشتغال‌پذیری، پیشنهاد شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Critical Historical Perspective on the Curriculum of the Persian Language and Literature major in Terms of Its compliance with Societal Needs and Employability

نویسنده English

abdolrasool shakeri
Assistant Professor, Persian Language and Literature, Research Institute for Humanities and Cultural Studies (SAMT), Tehran, Iran
چکیده English

In this article, the curricula of the Persian Language and Literature program were examined over the past hundred years in terms of their alignment with societal needs and employability. This investigation begins with the first program established at the Central Teacher Training Institute (Darol-Mo'allemin Markazi) in 1297 SH (1918 CE) and concludes with the latest modifications made in the early years of 1390 SH (2011 CE). Given the research question and its hypothesis, a historical research methodology was employed. The findings indicate that the initial program of this discipline was characterized by a mission-oriented focus (training teachers and instructors) and was successfully implemented in institutions such as Darol-Mo'allemin Markazi, the Higher Teacher Training Institute (Darol-Mo'allemin Aali), and Higher Training College (Daneshsaraye Aali). In 1317 SH (1938 CE), Daneshsaraye Aali and its distinguished faculty joined the Faculty of Literature at the University of Tehran, where the program for Literature continued without significant alteration. This curriculum was developed in response to the need for training teachers and instructors for schools in Iran, with a predominant emphasis on text reading and Arabic language. Our analysis reveals that the success of this program, aligned with its mission and bolstered by the prominence of the faculty involved in its development and instruction over the years, has been substantial enough to hinder essential changes that would address societal needs. With this historical barrier identified, we propose significant reforms, particularly at the undergraduate level, to align this discipline more closely with societal demands and enhance employability.

کلیدواژه‌ها English

Persian Language and Literature program
historical research
employability
Daneshsaraye Aali
University of Tehran
آدمیت، فریدون (1397)، «در تفکر تاریخی و روش تاریخی»، بخارا، شمارۀ65، 509ـ540.
ابراهیمی، شیما و جهانی، زهرا (1402)، «بررسی روانشناختی نگرش و انگیزش دانشجویان رشتۀ زبان و ادبیات فارسی نسبت به رشتۀ تحصیلی و آیندۀ شغلی»، فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 29 (2)، 133ـ166.
 احمدی سیروس، بختیاری مریم، حسین نژاد قدم (1394)، «ارزیابی وضعیت اشتغال دانش آموختگان رشته های علوم انسانی و عوامل موثر بر آن (مورد مطالعه: دانشگاه یاسوج)». آموزش عالی ایران، ۷ (۴) :۱ـ۲۰.
انتظاری، یعقوب (1400)، سرمایۀ انسانی اشتغال‌پذیری: مبانی نظری و کاربردش برای رشتۀ زبان و ادبیات فارسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
حری، ابوالفضل (1398)، «آسیب‌شناسی سرفصل مصوب ادبیات روایی در مقطع کارشناسی ارشد در پرتو مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی»، ادبیات پارسی معاصر، سال نهم، شمارۀ اول، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 137ـ135.
ذاکری کیش، امید (1400)، «فقر مبانی نظری در گرایش‌های زبان و ادبیات فارسی»، پژوهش‌نامۀ انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، سال21، شمارۀ9، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 221ـ244.
زرگری نژاد، غلامحسین و همکاران (1397)، تاریخ دانشگاه تهران: دانشگاه در دورۀ اول 1322ـ1313، جلد نخست، بخش‌های اول و دوم، تهران: مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران.
ساروخانی، باقر (1383). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سالنامۀ دارالمعلمین عالی: سال تحصیلی 1312ـ1311 (خرداد 1311). تهران: مطبعۀ روشنائی.
سالنامۀ دانشسرای عالی: سال تحصیلی 1319ـ1318 (1319)، تهران: چاپخانۀ شرکت طبع کتاب.
شاکری، عبدالرسول (1397)، «ادبیات داستانی در دانشگاه: نگاهی نقادانه به درس ادبیات داستانی در برنامة دورة کارشناسی زبان و ادبیات فارسی»، پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، شمارۀ43، 42ـ54.
شک، دنیل تی. اس و هالیستر، رابرت ام (1400)، مسئولیت اجتماعی دانشگاه و کیفیت زندگی، ترجمۀ مجید رمضانی مهریان، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
طاهری، فرهاد (1400). «تاریخ گروه زبان و ادبیات فارسی» در تاریخ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، به‌کوشش صفت‌گل، مسعود و دیگران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ظاهری عبدوند, ابراهیم و صفری, جهانگیر . (1398). «جایگاه آموزش کارآفرینی در سرفصل‌‌های رشتۀ زبان و ادبیات فارسی با تأکید بر رویکرد رفتاری». پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 23 (44)، 76ـ98.
فتوحی، محمود (1400). درآمدی بر ادبیات‌شناسی: راهنمای اصول آموزش و پژوهش در ادبیات فارسی، تهران: سخن.
فراستخواه، مقصود (1400). استادان استادان چه کردند؟ تاریخ دارالمعلمین و دانشسرای عالی از 1297 تا 1357.تهران: نشر نی.
کارل، ئی. ایچ (1387). تاریخ چیست. ترجمۀ حسن کامشاد، تهران: انتشارات خوارزمی.
محمدی کله‌سر، علیرضا (1401)، «فقر مبانی نظری در گرایش‌های زبان و ادبیات فارسی»، نقد ادبی، سال15، شمارۀ58، 205ـ238.
مهرنوش، مینا و وحید سعدی (1398)، دانشگاه کار آفرین: مفاهیم، تعاریف، الگوها و شاخص‌ها، تهران: دانش‌نگار.
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (4/4/1391)، برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات، کمیتۀ زبان و ادبیات فارسی، مصوب هشتصدمین جلسۀ شورای عالی برنامه‌ریزی آموزش عالی.
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (7/6/1394)، برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، گرایش نظریه و نقد ادبی، گروه زبان و ادبیات، کمیتۀ زبان و ادبیات فارسی، مصوب هشتصدمین جلسۀ شورای عالی برنامه‌ریزی آموزش عالی.
وزارت فرهنگ و آموزش عالی، (4/7/1366)، گروه علوم انسانی، کمیتۀ تخصصی زبان و ادبیات فارسی، مصوب نودوپنجمین جلسۀ شورای عالی برنامه‌ریزی.
Lundy, K. S. (2008). Historical research. The Sage encyclopedia of qualitative research methods1, 395ـ399.
Schrag, Z. (2021). The Princeton guide to historical research. Princeton University Press.