پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی

پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی

سنجش کیفیت بیان مسئله پژوهشی: کاوشی آمیخته در طراحی نشانگرها و ارزیابی تطبیقی در مطالعات علوم رفتاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پری فهندژ سعدی 1
کیوان صالحی 2
1 دانشجوی دکتری روان شناسی تربیتی، گروه روان شناسی تربیتی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه روشها، برنامه ریزی آموزشی و درسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.30487/rwab.2025.2058255.1652
چکیده
ارتقای کیفیت نگارشِ «بیان مسئله» به عنوان محوری اساسی در هدایت فعالیتهای پژوهشی، میتواند به کاهش فاصله میان وضعیت موجود و وضعیت مطلوب بینجامد. با این حال، به رغم نقش کلیدی این بخش در فرآیند تحقیق، مطالعات نشان میدهند که ارزیابیِ نظاممندِ کیفیت بیان مسئله، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بدین‌منظور با استفاده از پژوهش روش‌های آمیخته اکتشافی تلاش‌گردید تا ضمن شناسایی نشانگرهای سنجش کیفیت بیان‌مسئله پژوهش، به ارزیابی وضعیت موجود در پایان‌نامه‌های حوزه علوم رفتاری پرداخته‌شود. درخش اول،50 سند مرتبط، شناسایی و مورد مطالعه قرار گرفته و چارچوب نشانگرها برای ارزیابی کیفیت بیان مسئله بر اساس 60 نشانگر تهیه و 11ملاک طبقه بندی شد. در بخش دوم، کیفیت رعایت نشانگرها در 32 پایان‌نامه ارزیابی‌شد. ارزیابی پایان‌نامه‌ها به‌ترتیب بالاترین تا پایین‌ترین میزان رعایت، به ملاک ارتباط با اهداف پژوهش با32/71%، ملاک محدودیت و تمرکز با 5/64%، وضوح و شفافیت بیان‌مسئله(9/54%)؛ اهمیت و ضرورت بیان‌مسئله(52%)؛ مبتنی برشواهد و مطالعات پیشین(9/50%)؛ منطقی و توجیه علمی داشتن(7/50%)؛ قابلیت آزمون و اجرای عملیاتی(5/48%)؛ اصالت بیان‌مسئله(4/48%)؛ بیان ارتباط بین مفاهیم اصلی پژوهش(3/43%)؛ پشتیبانی از پژوهش‌های آینده(2/42%)، انعکاس، ریشه‌یابی و شکاف(خلأ) علمی و پژوهشی(5/37%) اختصاص‌دارد. تحلیل داده‌ها نشان‌می‌دهد که از میان 60 نشانگر، تنها یک نشانگر (معادل 2%)، به‌طور معناداری در سطح «تسلط» رعایت‌شده‌است. بررسی 32‌سند منتخب نشان‌می‌دهد که هیچ‌یک از این اسناد در رعایت نشانگرها به حد تسلط دست‌نیافتند. این میزان بالا از عدم‌رعایت نشانگرهای اساسی بیان‌مسئله، ضرورت توجه به این موضوع و آموزش نشانگرهای کیفیت تدوین بیان‌مسئله پژوهش به‌طور‌ ویژه در دروس روش‌های تحقیق و کاربرگ‌های ارزیابی مستندات پژوهشی را به‌وضوح نمایان می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
نگارش علمی
بیان مسئله و ارائه پژوهش‌ها
پایان‌نامه‌ها
ارزیابی کیفیت پژوهش و علوم رفتاری

عنوان مقاله English

Assessing Research Problem Statement Quality: A Mixed-Methods Exploration of Indicators Development and Comparative Evaluation in Behavioral Studies

نویسندگان English

Pari Fahandezh Saadi 1
Keyvan Salehi 2
1 PhD Student of Educational Psychology, Department of Educational Psychology, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Methods, Educational Planning and Curriculum, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

As the foundation of all research efforts, the problem statement can serve as a means to bridge the gap between the current and the desired states.Despite its importance, studies show that this section often lacks adequate examination and evaluation. In the present study, using an exploratory approach and mixed methods (both qualitative and quantitative), efforts were made to demonstrate the current status of problem statements, identify quality assessment indicators, and evaluate their quality in behavioral sciences theses.
In the first phase, 50 relevant documents from reputable national and international databases were identified and studied. Based on these, a framework comprising 60 indicators for assessing the quality of problem statements was developed and categorized into 11 criteria. In the second phase, to evaluate the quality of problem statements in behavioral sciences theses, 32 master's and doctoral theses defended between 2022 2024 in the Iranian calendar were selected and analyzed. The highest and lowest levels of indicator dominance in presenting the problem statement were related to the criterion of relevance to research objectives(71.32%)and the criterion of limitation and focus(64.5%), respectively. In other criteria, the level of dominance was as follows:clarity of the problem statement(54.9%), importance and necessity(52%), evidence based (50.9%), scientific rationale (50.7%),operational testability(48.5%),originality(48.4%),articulation of main concepts (43.3%),support for future research (42.2%),and reflection of scientific and research gaps (37.5%).The findings of this study contribute to enhancing the awareness of students and evaluators in writing problem statements and in judging the quality of published works.Finally, strategies for improving academic writing quality were presented.

کلیدواژه‌ها English

scientific writing
Problem Statement and presentation of researchs
theses
research quality assessment
and behavioral sciences
آصف زاده، سعید.، اکبرشاهی، شکوفه.، ‌هاشمی، فریبا، و مشاطان، مهری. ‌‌‌‌(1387). «ارزیابی پایان‏نامه‌های تخصصی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی قزوین». مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی گیلان، 17(67)، 65ـ72.  https://journal.gums.ac.ir/articleـ1ـ295ـfa.html
امیری، مریم.، رحیمی، صالح.، و حیدری، غلامرضا.‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ (1402). «ارزیابی پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد دانشکدۀ علوم اجتماعی و تربیتی دانشگاه رازی بر اساس معیارهای اصول نگارش علمی». نامۀ آموزش عالی، 16(63)، 105ـ128. https://doi.org/10.22034/hel.2023.708435
بازرگان، عباس. (1398). مقدمه‌ای بر روش‌های کیفی و آمیخته: رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران: دیدار.
بنی‌طالبی دهکردی، بهاره. (1395). «تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد رشتۀ حسابداری در ایران». دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 5(17 )، 1ـ11.
 https://www.jmaak.ir/article_8431.html
پاشایی‌پایدار، مقصود.، کوپا، فاطمه.، گرجی، مصطفی.، و محمدی، احمد. (1402). «آسیب‏شناسی مقالات علمی‏ـ‏پژوهشی در حوزۀ مثنوی‏پژوهی از 1380– 1392».  نشریۀ علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی، 16(‌93)، 118ـ105.  https://doi.org/10.22103/jrl.2023.4011
حقوقی، سمیرا.، و صالحی، کیوان. (1398). «ظرفیت‌های روش پژوهش روایتی در حوزۀ‌ مطالعات آموزش عالی». نامۀ آموزش عالی، 12(47)، 33ـ51. https://journal.sanjesh.org/article_37138.html
حیدری، غلامرضا.، قنادی نژاد، فرزانه.، و چینی پرداز، رحیم. (1396). «شناسایی و تحلیل اولویت‌های پژوهش در علم اطلاعات و دانش‌شناسی از دیدگاه اساتید و دانشجویان دکتری در این رشته». علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 3(1)، 53ـ78. https://doi.org/10.22091/stim.2017.1137.1072
خادمی، مهدی.، شیرازی، محمد.، و کاظمی، فرهاد. (1394). مبانی روش‌شناسی تحقیق در علوم انسانی. تهران: انتشارات سمت.
دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت نامه. جلد سوم، تهران: دانشگاه تهران.
رحیمی، حسن.، امیری، فاطمه.، و موسوی، ناصر. (1397). اصول و مبانی تحقیق علمی. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
سپهی، محسن.، سلیمی، قاسم.، محمدی، مهدی.، جهانی، جعفر.، و سهراب پور، وحید. (1401). «کاربست تخصص‌های علوم رفتاری در خلق فرصت‌های تجاری سازی دانش: رویکرد میان‏رشته‏ای». رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 13(1 (پیاپی 53) )، 1ـ16. https://doi.org/10.30495/jedu.2022.21583.4370
شیردل، میلاد.، صالحی، کیوان.، و قدیریان، هاجر. (1401). «شناسایی ملاک‌ها و نشانگرهای اصیل‌نویسی در نگارش علمی دانشگاهی». پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 26(51)، 1ـ24. https://doi.org/10.30487/rwab.2023.1987891.1548
شیردل، میلاد.، صالحی، کیوان.، و قدیریان، هاجر. (1402). «جذابیت نگارشی در نگارش علمی دانشگاهی: مطالعه‌ای پدیدارشناختی». پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 27(52)، 173ـ198. https://doi.org/10.30495/jedu.2023.23021.4521
صالحی، سیده زهرا (1394). راهنمای عملی پژوهش در علوم رفتاری، جانسون، بوریس، و لورا کوک. تهران: نشر توانیر.  https://doi.org/10.30487/rwab.2025.2036894.1624
عدالت‌نژاد، سعید. (۱۴۰۰). راهنمای نگارش پژوهش دانشگاهی (مقاله، رساله و کتاب) (چاپ پنجم). تهران: نشر نی.
شیری، غلامحسین.، فخرجهانی، فرهاد.، رخساری‌زاده، حمید.، میری، سید.محمد.، حلی‌ساز، محمد.تقی.، و حسینی، سید.مرتضی. (۱۳۸۹). «ارزیابی پایان‌نامه‌های فارغ‌التحصیلان پزشکی یکی از دانشگاه‌های علوم پزشکی از نظر اصول نگارش». مجلۀ طب نظامی، 12(2 (مسلسل 44))، 75–79. https://militarymedj.bmsu.ac.ir/article_1000400.html
قربانخانی، م.، و صالحی، ک. (1399). «رهیافتی پدیدارشناسانه در واکاوی موانع خلق دانش در علوم انسانی بر پایۀ ادراک و تجربۀ زیستۀ نخبگان و فرهیختگان دانشگاهی». فصلنامۀ علمی‏ـ‏پژوهشی راهبرد فرهنگ، 13 (52)، 75ـ110.   10.22034/jsfc.2021.126583https://doi.org
قربانخانی، م.، و صالحی، ک. (1401). «تبیین کژکارکرد‌های بازدارندۀ مرجعیت علمی‌ در علوم انسانی». فصلنامۀ علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 10 (3)، .35ـ70.  Mbtf5gh
کریمی، محمد.، شامل، علی.، و حاجی وند، محمد. (1394). تکنیک‌های طلایی در پایان‌نامه‌نویسی. تهران: انتشارات کتاب کسرا.
محسنی، حامد.، قاسمی، مجتبی.، و رمضانی، محمد. (1396). تحقیق و نگارش مقالات علمی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
محمدزاده، زینب.، و صالحی، کیوان. (1402). «ارائۀ نظریه‌ای داده بنیاد برای تبیین فرایند شکل‌گیری نشاط و پویایی علمی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی». فصلنامۀ علمی اندیشه مدیریت راهبردی. 17(1)، 227ـ258.  https://doi.org/10.30497/smt.2023.244096.3445
معین، محمد. (1388). فرهنگ فارسی. جلد اول، تهران: امیرکبیر.
مقتدری، علی.، و صنعتی نیا، صالحه. (1389). «مطالعات پرسشنامه‏ای؛ پژوهش یا بازی با پژوهش (سخن سردبیر)». مجلۀ پژوهش‌ها علوم پزشکی زاهدان (طبیب شرق)، 12(3)، 1ـ1. https://www.magiran.com/paper/768860/
نیکنام، سارا.، علی‌پور، محمد.، و حسینی، فرهاد. (1392). اصول نگارش در پژوهش‌های علمی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
نیلی، محمدرضا.، نصر، احمدرضا.، و اکبری، نعمت اله. (1386). «بررسی کیفیت راهنمایی پایان‌نامه‌های دورۀ کارشناسی ارشد». دانشور رفتار، 14(24 (ویژه مقالات علوم تربیتی 8))، 111ـ122. https://ensani.ir/fa/article/221876/
Adzimah, E. C. (2021). Genre analysis of undergraduate dissertation conclusions. University of Cape Coast Institutional Repository. http://hdl.handle.net/123456789/6478
Alimisis, D. (2013). Educational robotics: Open questions and new challenges. Themes In Science & Technology Education, 6(1), 63ـ71. Retrieved 10 January 2020, from https://www.researchgate.net/publication/284043695_Educational_robotics_Open_questions_and_ne w_challenges. http://earthlab.uoi.gr/thete/index.php/theste
Alvesson, M., & Sandberg, J. (2013). *Constructing Research Questions: Doing Interesting Research*. Sage Publications.  https://doi.org/10.4135/9781446270035
Ankomah, C., & Afful, J. (2019). Establishing a niche in research: Rhetorical strategies in undergraduate and postgraduate writings. [Doctoral dissertation, Cape Coast University]. University of Cape Coast Institutional Repository. https://doi.org/10.22190/JTESAP1903359А
Attard, N. (2018). WASP (Write a Scientific Paper): Writing an academic research proposal. Early Human Development, 123, 39ـ41. https://doi.org/10.1016/j.earlhumdev.2018.04.011
Azouaou, M., Medkour, I., Tliba, S., & Ben Abdelaziz, A. (2020). Evaluation of a certifying training experience in research methodology and scientific writing at the Faculty of Medicine of Bejaia (Algeria). Tunis Med, 98(2), 99ـ109. PMID: 32395798. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32395798/
Bolker, J. (1998). Writing Your Dissertation in Fifteen Minutes a Day: A Guide to Starting, Revising, and Finishing Your Doctoral Thesis. Holt Paperbacks. https://www.amazon.com/WritingـYourـDissertationـFifteenـMinutes/dp/080504891X\
Booth, W. C., Colomb, G. G., & Williams, J. M. (2016). *The Craft of Research* (3rd ed.). University of Chicago Press. https://books.google.com/books/about/The_Craft_of_Research_Third_Edition.html?id=Y31pUtkwb2oC
Booth, Wayne C., Gregory G. Colomb, and Joseph M. Williams. (2016). The Craft of Research, Fourth Edition. University of Chicago Press. https://www.amazon.com/ResearchـChicagoـWritingـEditingـPublishing/dp/022623973X
Brown, L., Carter, P., & Evans, D. (2019). How a Strong Problem Statement Influences Research Acceptance. International Journal of Scientific Research, 10(4), 67ـ80.
Bryman, A. (2016). *Social Research Methods* (5th ed.). Oxford University Press.  https://books.google.com/books/about/Social_Research_Methods.html?id=N2zQCgAAQBAJ
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications. https://www.ucg.ac.me/skladiste/blog_609332/objava_105202/fajlovi/Creswell.pdf
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed). Sage Publishing.
Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (Eds.). (2017). The Sage Handbook of Qualitative Research. Sage Publications.https://us.sagepub.com/enـus/nam/theـsageـhandbookـofـqualitativeـresearch/book242504
Downs, S. H., & Black, N. (1998). The feasibility of creating a checklist for the assessment of the methodological quality both of randomised and nonـrandomised studies of health care interventions. Journal of epidemiology and community health, 52(6), 377ـ384. https://doi.org/10.1136/jech.52.6.377
Duke, T. (2018). How to do a postgraduate research project and write a minor thesis. Archives of Disease in Childhood, 103(9). https://doi.org/doi:10.1136/archdischildـ2018ـ315340
Gisbert, J. P., & Chaparro, M. (2021). How to prepare a research proposal in the health sciences? Gastroenterología y Hepatología, 44(10), 730ـ740. https://doi.org/10.1016/j.gastrohep.2020.07.028
Harmon, C. (2020). The Importance of Clear Problem Statements in Research. Journal of Academic Research, 18(2), 115ـ130.
Harsoor, S. S., Panditrao, M. M., Rao, S., Bajwa, S. J. S., Sahay, N., & Tantry, T. P. (2022). Dissertation writing in postgraduate medical education. Indian Journal of Anaesthesia, 66(1), 34ـ46. https://doi.org/0.4103/ija.ija_1106_21
Hoeffel, C., & Warner, J. (2015). Evaluating the quality of a journal article. Journal of Clinical Orthodontics, 49(2), 61ـ63.
Jalilifar, A., Firuzmand, S., & Roshani, S. (2011). Genre analysis of problem statement sections of MA proposals and theses in applied linguistics. Language, Society and Culture, 33, 85–93.
Jonassen, D. (2011). Learning to solve problems. Routledge. https://www.routledge.com/LearningـtoـSolveـProblemsـAـHandbookـforـDesigningـProblemـSolvingـLearningـEnvironments
Kathryn Carman, (2018). Research Fundamentals and Methods: A Practical Guide to Starting Research, Oxford Press.
Krathwohl, D. R. (2009). Methods of educational and social science research: The Logic of Methods (3rd ed.). Longman. https://www.waveland.com/browse.php?t=372
Kumer, M. H. (2019). Making Dissertations Publishable. Research in Nursing & Health, 40(1), 3ـ5. https://doi.org/10.1002/nur.2178
Leedy, P. D., & Ormrod, J. E. (2014). Practical research: Planning and design (11th ed.). Pearson Education.‏
Leedy, P. D., & Ormrod, J. E. (2015). Practical Research: Planning and Design, Eleventh Edition, Global Edition. Pearson Education Limited.
Lertyosbordin, C., Maneewan, S., & Srikaew, D. (2021). Components and indicators of problemskills in robot programming activities. International Journal of Advanced Computer Science and Applications, 12(1), 25ـ44. https://doi.org/10.14569/IJACSA.2021.0120917
Locke, L. F., Silverman, S. J., & Spirduso, W. W. (2018). *Reading and Understanding Research* (2nd ed.). Sage Publications.  https://www.amazon.com/ReadingـUnderstandingـResearchـLawrenceـLocke/dp/1412975743
Locke, L. F., Silverman, S. J., & Spirduso, W. W. (2019). Reading and understanding research. Sage Publications. https://www.amazon.com/ReadingـUnderstandingـResearchـLawrenceـLocke/dp/1412975743
Nimehchisalem, V., Tarvirdizdeh, Z., Paidary, S. S., & Hussin, N. I. S. B. M. (2016). Rhetorical moves in problem statement section of Iranian EFL postgraduate students’ theses. Advances in Language and Literary Studies, 7(4), 173–180. https://journals.aiac.org.au/index.php/alls/article/view/2507
OECD. (2020). Learning Compass 2030 ـ OECD Future of Education and Skills 2030. Oecd.org. Retrieved 5 January 2020, from https://www.oecd.org/education/2030ـproject/teachingـandlearning/learning/learningـcompassـ2030/.
Onwuegbuzie, A. J., & Leech, N. L. (2005). On Becoming a Pragmatic Researcher: The Importance of Combining Quantitative and Qualitative Research Methodologies. International Journal of Social Research Methodology, 8(5), 375ـ387. https://doi.org/10.1080/13645570500402447
Patton, M. Q. (2022). Problem Formulation in Qualitative Research: A Dynamic Approach. Qualitative Inquiry, 28(3), 301ـ315.
Pickett, N. J., & Hanlon, A. L. (2019). A practical guide to scientific research for the interested layperson. Springer.
Punch, K. F. (2016). Developing effective research proposals. Sage https://uk.sagepub.com/enـgb/eur/developingـeffectiveـresearchـproposals/book245416
Ravitch, S. M., & Riggan, M. (2021). *Reason & Rigor: How Conceptual Frameworks Guide Research* (2nd ed.). Sage Publications. 10.1080/07380577.2017.1360538
Ridley, D. (2017). The Literature Review: A StepـbyـStep Guide for Students* (2nd ed.). Sage Publications. https://www.amazon.com/LiteratureـReviewـStepـStepـStudents/dp/1446201430
Roberto Creso, Violetta E. Bronson, & Richard B. Abton, (2020) Research Methodology in the Humanities: A Practical Guide to Starting Research, Mehraban Publishing House.
Salehi, K., & Golafshani, N. (2010). Commentary: Using mixed methods in research studies: An opportunity with its challenges. International journal of multiple research approaches, 4(3), 186ـ191.‏ https://doi.org/10.13140/RG.2.1.4095.9523/1
Silvia, P. J. (2007). How to Write a Lot: A Practical Guide to Productive Academic Writing. American Psychological Association. https://psycnet.apa.org/record/2006ـ23317ـ000
Swales, J. M., & Feak, C. (2020). Essential Tasks and Skills for Academic & Professional Purposes(3rd ed.). University of Michigan Press. [Ebook version]. doi:9780472128488.
Swales, J. M., & Feak, C. B. (2012). Academic writing for graduate students 3rd edition: Essential skills and tasks. University of Michigan Press. https://doi.org/10.1163/26659077ـ01802006
Tashakkori, A., & Teddlie, C. (2023). Integrating Problem Statements in Mixed Methods Research. Journal of Mixed Methods Research, 19(1), 22ـ40.  https://www.researchgate.net/profile/JosephـMaxwellـ3/
Thompson, S., Lee, H., & Brown, M. (2019). The Connection Between Problem Statement and Hypothesis Formulation in Research. Journal of Educational Research, 33(2), 144ـ158.
Williams, J. (2020). Problem Statement and Research Methodology: A Correlative Study. Research Methods Journal, 8(1), 23ـ41.Top of Form
Wong, P. T. P. (2016). How to Write a Research Proposal. Springer International Publishing.. http://www.drpaulwong.com/howـtoـwriteـaـresearchـproposal/
Wu Z. (2018). Evaluation Indicator System. In: Intelligent City Evaluation System. Strategic Research on Construction and Promotion of China’s Intelligent Cities. Springer, Singapore.
Wyllie, D. J. A. (2021). Thesis writeـup and manuscript preparation: Related but distinct tasks. Journal of Physiology, 599(11), 2771ـ2775. https://doi.org/10.1113/JP281665
Zainuddin, S. Z., & Shaari, A. H. (2017). Contextual layers in the establishment of research niche in doctoral thesis introductions by Malaysian writers. GEMA Online Journal of Language Studies, 17(2), 146ـ162. https://doi.org/10.17576/gemaـ2017ـ1702ـ09